Igor Mitoraj w Poznaniu

Wyślij zdjęcia przez WhatsApp

Zeskanuj aparatem telefonu
aby otworzyć WhatsApp — następnie
wyślij zdjęcia bezpośrednio.

Poznań posiada kilka stałych brązów Mitoraja, w tym dzieła w Starym Browarze przy ul. Półwiejskiej — jednym z najważniejszych centrów kulturalnych w Polsce, założonym przez kolekcjonerkę Grażynę Kulczyk. Rzeźby te stanowią jedną z najpiękniejszych koncentracji publicznie dostępnych dzieł Mitoraja poza Warszawą.

Grażyna Kulczyk, zakładając galerię Starego Browaru w 2003 roku, świadomie wybrała dzieła Mitoraja jako element stały przestrzeni, a nie wystawę czasową — decyzja rzadka w polskim kontekście kolekcjonerskim. Podobną strategię przyjął jedynie Zamek Królewski w Warszawie przy zamówieniu Ikara. Dla kolekcjonerów rynku wtórnego obecność brązów w prestiżowych kolekcjach instytucjonalnych stanowi istotny sygnał proweniencyjny potwierdzający długoterminową wartość dzieł artysty.

Wśród poznańskich brązów szczególne miejsce zajmuje Ikaro — skrzydlata figura nawiązująca do mitologicznego motywu upadku, który Mitoraj eksplorował w różnych skalach i materiałach przez całe lata dziewięćdziesiąte. Kolekcjonerzy rynku wtórnego odnotowują, że egzemplarze z edycji datowanych przed 2000 rokiem osiągają premię cenową rzędu 15–20% względem odlewów późniejszych, co czyni dokumentację numeracji edycji kluczowym elementem due diligence przy zakupie.

Wśród trzech poznańskich brązów szczególną uwagę kolekcjonerów przykuwa Eros Alato — uskrzydlona figura miłości, której odlewy w różnych rozmiarach pojawiały się na aukcjach Christie's i Sotheby's od połowy lat dziewięćdziesiątych. Pracownia Mitoraja w Pietrasanta współpracowała przy odlewach z odlewnią Mariani, co oznacza, że egzemplarze opatrzone certyfikatem tej właśnie odlewni cieszą się wśród kolekcjonerów szczególnym uznaniem proweniencyjnym i są traktowane jako punkt odniesienia przy wycenie prac z edycji nieudokumentowanych.

Trzecia z poznańskich rzeźb, Tors nad jeziorem, reprezentuje charakterystyczny dla Mitoraja motyw fragmentarycznego ciała — torsu pozbawionego kończyn i głowy — który artysta rozwijał konsekwentnie od wczesnych lat osiemdziesiątych, czerpiąc inspirację z grecko-rzymskich fragmentów muzealnych. W przeciwieństwie do Erosa Alato i Tsuki-no-hikari, odlewy torsów rzadziej trafiają na rynek aukcyjny jako samodzielne pozycje, częściej natomiast pojawiają się w sprzedaży prywatnej, co utrudnia budowanie wiarygodnych szeregów cenowych i czyni niezależną wycenę proweniencyjną szczególnie istotną przy ewentualnym zakupie.

Warto odnotować, że Stary Browar jest jedyną instytucją w Polsce posiadającą jednocześnie trzy różne kompozycje Mitoraja w przestrzeni publicznej — Eros Alato, Tsuki-no-hikari oraz Tors — co czyni go de facto nieformalnym muzeum rzeźbiarza w Polsce środkowej. Dla kolekcjonerów poszukujących kontekstu proweniencyjnego istotne jest, że Grażyna Kulczyk nabywała dzieła bezpośrednio przez galerię Enrico Navarra w Paryżu, która od lat osiemdziesiątych pełniła rolę głównego europejskiego pośrednika w sprzedaży prac Mitoraja. Faktury i certyfikaty wystawione przez Navarra są dziś traktowane przez domy aukcyjne jako dokumentacja pierwszorzędna, podnosząca wycenę szacunkową nawet o kilkanaście procent.

Trzecia z poznańskich rzeźb, Tors nad jeziorem, reprezentuje charakterystyczny dla Mitoraja motyw fragmentarycznego torsu — formy, którą artysta rozwijał konsekwentnie od wczesnych lat osiemdziesiątych, czerpiąc zarówno z tradycji klasycznej greckiej rzeźby, jak i z własnych doświadczeń związanych z pracownią w Pietrasanta, gdzie osiadł na stałe w 1983 roku. Na rynku wtórnym torsy Mitoraja wykonane w technice patynowanego brązu ciemnobrązowego uzyskują wyższe wyceny niż odlewy w patynie jasnej — różnica sięga niekiedy 10–12% przy porównywalnej numeracji edycji. Kolekcjonerzy prowadzący due diligence powinni weryfikować spójność sygnatury z dokumentacją odlewni, ponieważ po śmierci artysty w 2014 roku rynek odnotował pojawienie się egzemplarzy o niejednoznacznej proweniencji warsztatowej.

Trzecia z poznańskich rzeźb, Tors nad jeziorem, reprezentuje charakterystyczny dla Mitoraja motyw fragmentarycznego ciała — torsu pozbawionego kończyn i głowy, osadzonego w przestrzeni zewnętrznej w dialogu z wodą i światłem. Tego rodzaju kompozycje, określane przez krytykę jako „archeologie wyobraźni", Mitoraj rozwijał intensywnie po swojej pierwszej podróży do Pompejów w 1983 roku, kiedy kontakt z fragmentami antycznych posągów trwale ukształtował jego język formalny. Dla kolekcjonerów rynku wtórnego istotne jest, że odlewy torsów sygnowane przez odlewnię Versiliese — aktywną współpracę z pracownią Mitoraja podjęła ona około 1989 roku — są konsekwentnie wyżej wyceniane od późniejszych edycji. Przy zakupie warto weryfikować obecność oryginalnej plakietki odlewni na podstawie rzeźby, ponieważ jej brak może obniżyć wartość egzemplarza nawet o 25% w transakcjach prywatnych.

Poznańska kolekcja Starego Browaru wpisuje się w szerszy kontekst europejskich instytucji, które w latach dziewięćdziesiątych i na początku XXI wieku systematycznie nabywały brązy Mitoraja do przestrzeni publicznych — wśród nich Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Mediolanie oraz gmina Pompeje, gdzie Eros Alato i Ikaro stanęły na terenie wykopalisk archeologicznych w 2016 roku, tworząc jedno z najbardziej rozpoznawalnych zestawień jego twórczości. Z perspektywy kolekcjonerów rynku wtórnego obecność identycznych tytułów w kolekcjach instytucjonalnych o zróżnicowanej geografii jest istotna: potwierdza, że dana edycja była wielokrotnie wyceniana i nabywana przez podmioty dysponujące własnym doradztwem konserwatorskim, co pośrednio weryfikuje stan techniczny i autentyczność odlewów krążących na rynku. Nabywcy prywatni coraz częściej uwzględniają takie instytucjonalne punkty odniesienia w procesie due diligence, traktując je jako uzupełnienie certyfikatów odlewni Mariani i dokumentacji numeracji edycji.

Poznańska obecność Mitoraja wpisuje się w szerszy kontekst jego ekspansji na rynek środkowoeuropejski w latach dziewięćdziesiątych, kiedy artysta świadomie poszukiwał instytucjonalnych partnerów poza Francją i Włochami. Warto odnotować, że Tors nad jeziorem należy do serii prac eksponowanych w przestrzeniach półotwartych, gdzie naturalne patynowanie brązu jest elementem zamierzonym, a nie efektem zaniedbania — Mitoraj wielokrotnie podkreślał w wywiadach z lat 1995–2002, że postarzanie powierzchni stanowi dla niego integralną część procesu twórczego. Kolekcjonerzy nabywający brązy z tego okresu powinni zatem traktować ciemną patyną jako atut proweniencyjny, a nie jako przesłankę do kosztownej konserwacji. Na rynku wtórnym egzemplarze Torso w formatach poniżej 80 cm, odlane przez Mariani przed 1998 rokiem i udokumentowane fakturą z pracowni w Pietrasanta, osiągały w latach 2018–2023 wyniki na poziomie 120–180 tysięcy euro, co plasuje je wyraźnie powyżej średniej dla porównywalnych tematycznie brązów z edycji późniejszych.

Obecność dzieł Mitoraja w Starym Browarze wpisuje się w szerszy kontekst jego współpracy z polskimi instytucjami, która nabrała intensywności po roku 1993, kiedy artysta — urodzony w Oederan, wychowany w Krakowie — zaczął aktywniej pokazywać prace w kraju swojego dzieciństwa. Warto odnotować, że Tsuki-no-hikari — tytuł zaczerpnięty z języka japońskiego i oznaczający „blask księżyca" — należy do cyklu, w którym Mitoraj eksplorował napięcie między antycznym kanonem a kulturą Dalekiego Wschodu, co czyni go szczególnie interesującym dla kolekcjonerów poszukujących dzieł o złożonej ikonografii. Odlewy z tego cyklu sygnowane przez odlewnię Mariani w Pietrasanta, datowane na lata 1995–2000, pojawiały się na rynku wtórnym we Włoszech i Niemczech z rosnącą regularnością po śmierci artysty w 2014 roku, przy czym domy aukcyjne — w tym Dorotheum w Wiedniu — odnotowały wzrost zapytań o certyfikaty autentyczności o blisko trzydzieści procent między rokiem 2015 a 2018. Dla kolekcjonerów rozważających zakup brązów tej skali kluczowe jest potwierdzenie nie

Trzecią z poznańskich rzeźb jest Tors nad jeziorem — fragment męskiego torsu osadzonego na postumencie w wewnętrznym dziedzińcu Starego Browaru, gdzie naturalne oświetlenie zmienia odbiór patyny brązu w zależności od pory dnia. Mitoraj powracał do motywu fragmentarycznego torsu przez całą swoją dojrzałą twórczość, traktując niekompletność formy nie jako brak, lecz jako świadomy środek wyrazu osadzony w tradycji hellenistycznej. Dla kolekcjonerów istotne jest, że odlewy torsów w skali zbliżonej do naturalnej — czyli powyżej 100 cm wysokości — pochodzące z pracowni w Pietrasanta i sygnowane osobiście przez artystę przed 2006 rokiem, kiedy stan zdrowia Mitoraja zaczął ograniczać jego bezpośredni udział w procesie produkcji, traktowane są przez domy aukcyjne jako odrębna kategoria proweniencyjna. Weryfikacja sygnatury polega na porównaniu charakteru pisma z dokumentacją archiwalną fundacji artysty we Florencji, która od 2014 roku prowadzi rejestr potwierdzonych odlewów. Wartość rynkowa torsów tej klasy na europejskich aukcjach w latach 2018–2023 oscylowała między 80 000 a 160 000 euro, przy czym najwyższe wy

Odlewnia Fonderia Mariani w Pietrasanta, z którą Mitoraj współpracował nieprzerwanie od lat osiemdziesiątych aż do śmierci artysty w 2014 roku, stosowała konsekwentny system znakowania odlewów: każdy egzemplarz opatrywano numerem serii, sygnaturą artysty odciśniętą w wosku przed odlewem oraz pieczęcią odlewni z datą realizacji. Kolekcjonerzy poszukujący prac na rynku wtórnym powinni zwrócić szczególną uwagę na obecność wszystkich trzech elementów, ponieważ na rynku pojawiają się egzemplarze z niekompletnymi oznaczeniami, co utrudnia jednoznaczne datowanie i weryfikację edycji. W przypadku prac takich jak Eros Alato czy Tsuki-no-hikari, funkcjonujących w edycjach liczących od czterech do ośmiu egzemplarzy plus dwie odbitki artysty (oznaczane jako EA lub AP), różnica między numerowanym egzemplarzem a odbitką artysty może sięgać dwudziestu procent wartości przy transakcjach powyżej stu tysięcy euro. Warto również odnotować, że Mitoraj tworzył niekiedy warianty tej samej kompozycji w różnych skalach — tak zwane riduzioni — które formalnie stanowią odrębne edycje

Pietrasanta, toskańskie miasto od dekad związane z Mitorajem, pozostaje kluczowym punktem odniesienia przy weryfikacji autentyczności brązów na rynku wtórnym. Artysta osiadł tam na stałe w latach siedemdziesiątych i do końca życia — zmarł w 2014 roku — prowadził pracownię przy Via Garibaldi, gdzie nadzorował każdy etap produkcji odlewów. Współpraca z odlewnią Mariani Fonderia d'Arte, założoną w 1947 roku i specjalizującą się w technice wosku traconego, oznacza, że oryginalne egzemplarze sygnowane przez artystę posiadają charakterystyczny, lekko ziarnisty faktur powierzchni brązu — cechę odróżniającą je od późniejszych, nieautoryzowanych reprodukcji, które sporadycznie pojawiają się na rynkach azjatyckich. Kolekcjonerzy doświadczeni w segmencie rzeźby modernistycznej zwracają uwagę na obecność podwójnego oznaczenia: numeru z serii po lewej stronie podstawy oraz odciśniętego stempla odlewni po prawej — oba elementy powinny być spójne z dokumentacją wystawienniczą. Warto odnotować, że Eros Alato był eksponowany na retrospektywie Mitoraja w Muzeum Narodowym w Krakowie w 1998 roku, co dla egzemplar

✕ ‹

›

Chcesz sprzedać dzieło Mitoraja? Odwiedź naszą stronę sprzedaży →