🇮🇹 Igor Mitoraj in Agrigento

Foto's sturen via WhatsApp

Scan met je telefoon
om WhatsApp te openen — dan
stuur foto's direct.

Het Dal der Tempels in Agrigento — een van de best bewaarde Griekse tempels ter wereld en UNESCO-werelderfgoed — herbergt permanente bronzen van Mitoraj. De combinatie van zijn gebroken figuren met de antieke ruïnes creëert een krachtige dialoog.

Permanente Werken

De opstelling in het Dal der Tempels dateert uit 2011, toen de gemeente Agrigento Mitoraj uitnodigde voor een grootschalige tijdelijke tentoonstelling die later gedeeltelijk permanent werd. Naast Icaro behoren ook Eros Alato en Testa di Centauro tot de vaste collectie ter plaatse. Voor verzamelaars geldt dat werken uit deze Siciliaanse periode — vaak gegoten in beperkte oplagen bij de gieterij Mariani in Pietrasanta — bijzonder gewild zijn op de secundaire markt.

Mitoraj's interesse in de Griekse oudheid was geen toevallige keuze voor Agrigento. Al in de jaren tachtig bezocht hij regelmatig de archeologische sites van Magna Graecia, en zijn serie Perseo-werken uit die periode toont directe invloeden van de Dorische architectuur. Voor verzamelaars die provenance documenteren, is een aantoonbare link met zijn Siciliaanse bezoeken — via correspondentie of tentoonstellingscatalogi — een waardeverhogende factor bij taxaties.

De Valle dei Templi-opstelling omvatte bij de opening in 2011 meer dan twintig werken, waaronder het imposante Tindaro Screpolato en Ala, een gevleugeld fragment dat tijdelijk voor de Tempel van Juno werd geplaatst. Werken die aantoonbaar deel uitmaakten van deze Agrigento-presentatie — gedocumenteerd in de officiële catalogus uitgegeven door de Fondazione Agrigento per la Cultura — genieten onder verzamelaars extra historische status vanwege de uitzonderlijke tentoonstellingscontext.

De permanente opstelling in Agrigento trok internationale aandacht toen het tijdschrift Apollo in zijn editie van maart 2012 een uitgebreid essay wijdde aan de wisselwerking tussen Mitoraj's werk en de Siciliaanse lichtomstandigheden. Curatoren van de Fondazione benadrukten destijds dat Ikaro Alato bewust georiënteerd werd op de westelijke façade van de Concordiatempel, zodat het bronzen fragment bij zonsondergang in het gouden licht baadt. Voor verzamelaars die vroege maquettes of studieschetsen uit de voorbereidingsfase van 2010–2011 willen traceren, biedt het archief van galerij Contini in Venetië een gedocumenteerd startpunt.

De samenwerking tussen Mitoraj en Agrigento resulteerde in een publicatie die voor verzamelaars een essentieel referentiewerk blijft: de catalogus Mitoraj. Valle dei Templi, uitgegeven in 2011 door Skira, met essays van de Italiaanse kunsthistoricus Salvatore Settis. Exemplaren met een handtekening van de kunstenaar — Mitoraj signeerde tijdens de openingsceremonie op 17 juni 2011 — worden op veilingen regelmatig aangeboden voor twee- tot driemaal de oorspronkelijke verkoopprijs. De catalogus bevat bovendien de enige gepubliceerde lijst van alle gietstempels die voor de Agrigento-editie werden gebruikt, wat hem onmisbaar maakt bij het verifiëren van provenance.

De samenwerking tussen Mitoraj en Agrigento resulteerde in een begeleidende monografie, Mitoraj — Valle dei Templi, uitgegeven in 2011 door Skira, met essays van de kunsthistoricus Salvatore Settis. Dit boek geldt onder verzamelaars als een primaire referentiebron voor de provenance van werken uit deze periode. Exemplaren met een originele handtekening van Mitoraj — gesigneerd tijdens de openingsceremonie op 4 juni 2011 — circuleren zelden op de markt maar worden bij veilingen consequent hoger gewaardeerd dan ongesigneerde exemplaren. De publicatie bevat bovendien gedetailleerde gietstempels en oplagecijfers per sculptuur, waardoor het voor taxateurs een onmisbaar instrument is bij het authenticeren van bronzen die worden toegeschreven aan de Valle dei Templi-tentoonstelling.

De samenwerking tussen Mitoraj en Agrigento werd mede mogelijk gemaakt door de toenmalige conservator Antonio Restivo, wiens archief — deels ondergebracht bij het Museo Archeologico Regionale Pietro Griffo — documentatie bevat over de selectie en plaatsing van individuele werken. Verzamelaars die bronzen uit de late productieperiode van Mitoraj willen authenticeren, kunnen via dit archief certificaten van expositie opvragen die de aanwezigheid van specifieke gietnummers in het Valle dei Templi bevestigen. Bijzonder relevant voor de markt is dat Tindaro Screpolato, waarvan meerdere edities bestaan in uiteenlopende formaten, in groter formaat exclusief voor openbare instellingen werd gegoten, terwijl kleinere edities — tot circa 80 centimeter — wel in private handen zijn. Dit onderscheid in maatvoering heeft directe consequenties voor de veilingwaarde en de verzekeringstaxatie van vergelijkbare werken.

De Valle dei Templi-opstelling inspireerde Mitoraj tot een van zijn meest ambitieuze late series: de zogenoemde Frammenti Siciliani, een reeks kleinere bronzen studies die hij tussen 2012 en 2014 vervaardigde als directe echo van zijn ervaringen op het terrein. Deze werken — doorgaans in oplages van zes tot acht exemplaren gegoten — onderscheiden zich door een ruwere oppervlaktebehandeling dan zijn eerdere Pietrasanta-bronzen, wat door kenners wordt toegeschreven aan zijn samenwerking met de lokale Siciliaanse gieterij Battaglia. Bij veilinghuizen als Sotheby's en Bonhams zijn exemplaren uit deze serie de afgelopen jaren consequent boven hun taxatiewaarde afgehamerd, met uitschieters tot dertig procent boven de hoogste schatting. Verzamelaars die interesse hebben in werken uit deze periode doen er verstandig aan het certificaat van authenticiteit te controleren op de handtekening van Mitoraj's toenmalige studio-assistent Gianluca Ferreri, wiens paraaf op documenten van na 2012 als bijkomend provenance-kenmerk geldt.

De samenwerking tussen Mitoraj en de Valle dei Templi werd mede mogelijk gemaakt door de Italiaanse kunsthandelaar en galeriehouder Gian Enzo Sperone, die al sinds de jaren negentig een sleutelrol speelde in het positioneren van Mitoraj's werk binnen de internationale markt. Sperone's Romeinse galerie presenteerde in 1994 een reeks werken die thematisch aansloten bij het latere Agrigento-project, waaronder vroege versies van Eros Alato. Voor verzamelaars is het onderscheid tussen de editienummers van belang: bronzen gegoten vóór 2005 bij Mariani dragen doorgaans een stempel met het atelier-adres in Via Aurelia, terwijl latere edities een gewijzigde gieterijmarkering tonen. Dit detail, zichtbaar op de voet of basis van het werk, is een betrouwbare indicator bij het vaststellen van vroege versus late casts binnen dezelfde editie. Veilinghuis Christie's verkocht in november 2018 een vroege cast van Tindaro Screpolato voor €340.000, ruim boven de taxatie, wat de blijvende vraag naar werken met een gedocumenteerde Siciliaanse tentoonstellingshistorie bevestigde.

De connectie tussen Mitoraj en Sicilië reikt verder dan Agrigento alleen. In 2002 exposeerde hij in het archeologische park van Selinunte, eveneens op Sicilië, waar zijn werk Porta del Sole tijdelijk naast de Tempel van Hera werd geplaatst. Deze vroege Siciliaanse presentatie gold als een test voor de later zo succesvolle integratie van zijn bronzen in antieke contexten. Vanuit verzamelaarsperspectief is het relevant dat Mitoraj onderscheid maakte tussen zijn 'archaeologische' series — doelbewust ontworpen voor dialoog met antieke architectuur — en zijn atelier-edities bestemd voor galeries en particuliere collecties. Werken uit de eerste categorie, waaronder Frammento di Tindaro en kleinere varianten van Eros Alato, verschijnen zelden op veilingen omdat ze overwegend in museale of institutionele handen zijn. Wanneer dergelijke stukken wél de markt bereiken, doorgaans via nalatenschap of institutionele deaccessionering, realiseren ze bij veilinghuizen als Sotheby's en Bonhams aanzienlijk hogere prijzen dan vergelijkbare atelierwerken uit dezelfde periode. De Fondazione Mitoraj, gevestigd in Pietrasanta, beheert het certificeringsproces voor werken die verbonden zijn aan specifieke tentoonstellingscontexten; een door de Fondazione afgegeven authenticiteitsverklaring met vermelding

De samenwerking tussen Mitoraj en Agrigento had ook een institutionele dimensie die weinig bekendheid geniet buiten vakkundige kringen. In 2011 werkte de sculpteur nauw samen met de Soprintendenza dei Beni Culturali e Ambientali di Agrigento — de regionale erfgoedautoriteit — om de plaatsing van elk werk nauwkeurig af te stemmen op de topografie en oriëntatie van de tempels. Deze afstemming resulteerde onder meer in de bewuste positionering van Frammento di Ercole langs de Sacra Via, de oude processieweg die de tempels onderling verbindt. Originele correspondentie en technische plaatsingstekeningen uit dit overleg worden bewaard in het archief van het Museo Regionale Archeologico Pietro Griffo in Agrigento, en vormen voor serieuze verzamelaars een waardevolle primaire bron voor provenance-onderzoek. Mitoraj werkte in deze periode exclusief met de Fonderia Artistica Battaglia in Milaan voor de grotere monumentale bronzen, terwijl kleinere editiestukken voor de begeleidende verkoopcatalogus werden gegoten bij Mariani in Pietrasanta. Het onderscheid tussen beide gieterijen is herkenbaar in de afwerking: Battaglia-bronzen vertonen een warmere, iets roodachtige patina door een andere oxidatiebehandeling. Verzamelaars die stukken uit de Agrigento-periode willen authenticeren, doen er goed aan de gieterijstem

De wisselwerking tussen Mitoraj's atelier in Pietrasanta en de Siciliaanse tentoonstellingslocaties laat zich ook aflezen aan de patinering van de Agrigento-bronzen. Voor de Valle dei Templi-opstelling koos Mitoraj bewust voor een donkerdere, warmere patina dan bij zijn Parijse en Londense werken gebruikelijk was — een beslissing die hij in een interview met het Italiaanse kunsttijdschrift Arte e Dossier in 2012 toeschreef aan de wens om de sculpturen visueel te laten samensmelten met het door de zon verweerde kalksteen van de tempels. Deze bewuste kleurkeuze maakt dat bronzen uit dezelfde gietreeks, bestemd voor particuliere verzamelaars, soms afwijkende afwerkingen kennen afhankelijk van de beoogde plaatsing: stukken die Mitoraj als 'interieurversies' signeerde wijken merkbaar af van de buitenversies. Voor taxateurs is het raadzaam bij provenance-onderzoek de gieterijdocumentatie van Mariani te raadplegen, waar per editienummer de afwerkingsspecificaties zijn vastgelegd. Daarnaast speelde de Fondazione Sicilia een rol bij de langetermijnfinanciering van de permanente opstelling, wat betekent dat een deel van de juridische eigendomsrechten van de ter plaatse gebleven werken bij een publiekrechtelijke instelling berust — een gegeven dat relevant is voor verzamelaars die verwante

De samenwerking tussen Mitoraj en Agrigento kreeg een institutionele verankering via de Fondazione Tre Templi, die vanaf 2012 zorgde voor het beheer en de restauratie van de permanente bronzen op de site. Bijzonder voor verzamelaars is dat Mitoraj voor de Agrigento-opstelling bewust koos voor een beperkt aantal patineervarianten: de meeste buitenwerken kregen een donkerbruine ferric-nitraatpatina die bestand is tegen het mediterrane klimaat, terwijl gelijktijdig gegoten edities bestemd voor privécollecties soms een lichtere, meer grijsgroene afwerking kregen — een detail dat bij authenticatieonderzoek een bruikbaar onderscheid biedt. Het werk Eros Bendato, een gebonden torso die eveneens in de Valle dei Templi werd tentoongesteld, bestaat in meerdere formaten: de monumentale versie is uniek en eigendom van de gemeente Agrigento, maar de kleinere editie van 45 centimeter — gegoten in een oplage van negen exemplaren plus twee artistieke proeven bij Fonderia Mariani — circuleert sporadisch op de markt via Italiaanse veilinghuizen zoals Wannenes in Genua en Farsetti Arte in Prato. Provenance die rechtstreeks naar de 2011-tentoonstelling verwijst, verhoogt de taxatiewaarde doorgaans met tien tot vijftien procent ten opzichte van vergelijkbare werken zonder tentoonstellingsgeschiedenis, ald

Wilt u een Mitoraj verkopen? Bekijk onze verkooppagina →