Igor Mitoraj w Krakowie

Wyślij zdjęcia przez WhatsApp

Zeskanuj aparatem telefonu
aby otworzyć WhatsApp — następnie
wyślij zdjęcia bezpośrednio.

Kraków to rodzinne miasto Mitoraja — urodził się w 1944 roku w okolicach tego miasta i studiował na Akademii Sztuk Pięknych w pracowni Tadeusza Kantora. Kraków posiada cztery stałe rzeźby Mitoraja dostępne publicznie — więcej niż jakiekolwiek inne polskie miasto poza Warszawą. Dzieła z serii Centurion figurują w krakowskich kolekcjach prywatnych.

W 2003 roku Fundacja Rodziny Staraków przekazała krakowskiemu Muzeum Narodowemu zbiór trzydziestu grafik i rysunków Mitoraja z lat siedemdziesiątych — prac powstałych jeszcze przed jego przełomem do rzeźby. Kolekcjonerzy śledzący rynek wtórny odnotowują, że prace papierowe z tego okresu rzadko trafiają na aukcje i osiągają ceny nieproporcjonalnie wysokie względem ich skromnego formatu, co czyni krakowski zespół muzealny wyjątkowym punktem odniesienia dla wyceny.

Krakowska Galeria Starmach, specjalizująca się w polskiej sztuce powojennej, wystawiała wczesne prace Mitoraja na papierze jeszcze w latach dziewięćdziesiątych, zanim rynek wtórny w pełni docenił ten okres jego twórczości. Dla kolekcjonerów istotne jest, że prace te — głównie akryle i gwasz na papierze — sygnowane były wówczas cyrylicą lub inicjałami, co dziś stanowi element weryfikacji autentyczności przy zakupach z rąk prywatnych.

Rzeźba Eros Bendato ustawiona na Rynku Głównym pochodzi z edycji odlewniczej wykonanej w pracowni Fonderia Mariani w Pietrasanta — tej samej, która realizowała większość monumentalnych brązów Mitoraja od lat dziewięćdziesiątych. Kolekcjonerzy nabywający mniejsze odlewy z tej pracowni traktują krakowski egzemplarz jako punkt odniesienia przy weryfikacji patyny i wykończenia powierzchni. Numery edycji na podstawach rzeźb Mitoraja z Pietrasanta są zazwyczaj wybijane, a nie grawerowane — szczegół istotny przy ocenie autentyczności obiektów pojawiających się na rynku wtórnym.

Związek Mitoraja z Krakowem znalazł odzwierciedlenie w programie wystawy zorganizowanej w Pawilonie Polskim podczas Biennale w Wenecji w 1984 roku, gdzie pokazano jego prace obok twórców ukształtowanych przez tę samą akademicką tradycję. Dla kolekcjonerów istotne jest, że rzeźby z lat osiemdziesiątych — powstałe w rzymskiej pracowni artysty przy Via Margutta — sygnowane były odręcznie na podstawie odlewu, podczas gdy egzemplarze z lat dziewięćdziesiątych i późniejszych noszą sygnaturę odciśniętą w formie, co stanowi kluczowe kryterium datowania przy zakupach na rynku wtórnym.

Związek Mitoraja z Krakowem manifestuje się również poprzez obecność jego prac w kolekcji Muzeum Lotnictwa Polskiego, gdzie od 2011 roku eksponowana jest mała brązowa głowa z serii Tindaro — dar prywatnego darczyńcy związanego z krakowskim środowiskiem biznesowym. Dla kolekcjonerów istotne jest, że odlewy z serii Tindaro produkowane były w kilku rozmiarach i numeracjach, a egzemplarze sygnowane przed 1995 rokiem osiągają na rynku wtórnym premię rzędu dwudziestu do trzydziestu procent względem późniejszych edycji — częściowo dlatego, że patyna wczesnych odlewów z Fonderia Mariani różni się chemicznie od standardu stosowanego po rozszerzeniu współpracy z pracownią w 1996 roku.

Związek Mitoraja z Krakowem znalazł wyraz również w jego udziale w wystawie „Powroty" zorganizowanej w Pawilonie Czapskiego w 1992 roku — jednej z pierwszych ekspozycji artysty w Polsce po dekadach nieobecności. Dla kolekcjonerów dokumentujących proweniencję prac katalog tej wystawy, wydany w nakładzie nieprzekraczającym pięciuset egzemplarzy, stanowi dziś istotny dokument pomocniczy przy ustalaniu historii obiegu wczesnych brązów na rynku krajowym. Warto odnotować, że część rzeźb prezentowanych wówczas w Krakowie trafiła następnie do polskich kolekcji prywatnych — głównie warszawskich i katowickich — zanim podobne prace osiągnęły porównywalne ceny na rynkach zachodnioeuropejskich. Sam artysta w wywiadach z tego okresu podkreślał, że powrót do Krakowa traktował jako domknięcie pewnego kręgu, nie zaś jako gest komercyjny.

Związek Mitoraja z Krakowem zaznaczył się również pośmiertnie: w 2015 roku, krótko po jego śmierci w październiku 2014 roku, krakowski dom aukcyjny Agra-Art wystawił na sprzedaż dwie wczesne kompozycje figuratywne z początku lat siedemdziesiątych, osiągając ceny przekraczające estymacje o ponad sześćdziesiąt procent — sygnał, który zwrócił uwagę polskich kolekcjonerów na systematyczne niedoszacowanie jego prac papierowych na rynku krajowym. Warto odnotować, że Testa di Fanciulla — jedna z mniejszych rzeźb głowy w brązie — pojawiła się na krakowskim rynku wtórnym dwukrotnie w ciągu dekady, za każdym razem w transakcjach prywatnych, bez udziału domów aukcyjnych, co utrudnia precyzyjne śledzenie proweniencji. Dla kolekcjonerów weryfikujących autentyczność krakowskie Muzeum Narodowe pozostaje instytucją, do której można kierować zapytania dotyczące wczesnych prac na papierze, choć muzeum nie prowadzi formalnych usług ekspertyzowych.

Związek Mitoraja z Krakowem znalazł odzwierciedlenie w retrospektywnej wystawie zorganizowanej w Muzeum Narodowym w 2014 roku, rok po śmierci artysty, prezentującej zarówno rzeźby gipsowe, jak i dokumentację fotograficzną jego pracowni w Pietrasanta. Dla kolekcjonerów szczególnie istotny był dział poświęcony odlewom próbnym — tzw. épreuves d'artiste — które Mitoraj sygnował odręcznie i które rzadko trafiają do obiegu handlowego. Katalog towarzyszący tej wystawie, wydany przez Muzeum Narodowe w Krakowie w nakładzie dwóch tysięcy egzemplarzy, zawiera kompletną dokumentację techniczną rzeźb z lat 1980–2000, w tym numery edycji i nazwy odlewni, co czyni go jednym z niewielu polskojęzycznych źródeł weryfikacyjnych stosowanych przez domy aukcyjne przy opracowywaniu proweniencji. Egzemplarze katalogu z odręczną dedykacją artysty — kilka z nich trafiło na krakowski rynek antykwaryczny po 2015 roku — osiągają ceny kilkakrotnie przewyższające cenę katalogową, traktowane przez nabywców jako dokumenty bezpośrednio związane z dziełem.

Związek Mitoraja z Krakowem zaznacza się również w kontekście jego wczesnej kariery wystawienniczej — pierwsza indywidualna ekspozycja rzeźb artysty w Polsce odbyła się w Galerii Krzysztofory w 1979 roku, krótko po jego przeprowadzce do Paryża i tuż przed osiedleniem się w Pietrasancie. Galeria ta, mieszcząca się w Rynku Głównym, była wówczas jednym z nielicznych miejsc w kraju regularnie prezentujących polskich artystów działających na Zachodzie. Dla kolekcjonerów dokumentujących proweniencję wczesnych brązów istotne jest, że część prac pokazanych w Krakowie w tym okresie trafiła następnie do kolekcji prywatnych w Polsce zanim rynek wtórny dla Mitoraja ukształtował się w latach dziewięćdziesiątych. Rzeźby z przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych — zanim artysta wypracował charakterystyczny język fragmentarycznych form antycznych — różnią się formalnie od późniejszej produkcji i są rzadziej rozpoznawane przez domy aukcyjne poza Polską, co w praktyce oznacza, że ich wyceny na rynku krajowym bywają niższe niż sugerowałoby znaczenie historyczne tych prac. Krakowski epizod wystawienniczy stanowi zatem użyteczny punkt wyjścia przy ustalaniu chronologii stylistycznej w

Związek Mitoraja z Krakowem ujawnia się również w kontekście jego wczesnej fascynacji sztuką prekolumbijską, którą rozwijał podczas pobytu w Meksyku w 1968 roku — podróży częściowo sfinansowanej przez stypendium przyznane mu jeszcze jako studentowi krakowskiej uczelni. Motywy zaczerpnięte z tej wyprawy, widoczne w pracach takich jak Tlaloc czy Quetzalcoatl z początku lat siedemdziesiątych, stanowią dla kolekcjonerów istotny kontekst interpretacyjny: prace z tego okresu przejściowego — między fascynacją Mezoameryką a wypracowaniem dojrzałego języka fragmentarycznej klasyki — są dziś szczególnie poszukiwane na rynku wtórnym właśnie dlatego, że dokumentują moment transformacji stylistycznej. Domy aukcyjne takie jak Agra-Art w Warszawie sporadycznie wystawiały tego rodzaju prace, jednak proweniencja krakowska — czyli obieg w środowisku kolekcjonerów skupionych wokół galerii działających w Krakowie przed 1989 rokiem — bywa traktowana przez ekspertów jako dodatkowe potwierdzenie autentyczności i wczesnej daty powstania. Kolekcjonerzy zainteresowani tym segmentem twórczości Mitoraja powinni zwrócić uwagę, że sygnatura z tego

Związek Mitoraja z Krakowem znalazł wyraz również w jego udziale w wystawie „Polskie rzeźby monumentalne" zorganizowanej w Pawilonie Czapskiego w 1979 roku — jednej z ostatnich ekspozycji, na których artysta pokazał prace jeszcze przed definitywnym przeniesieniem się do Paryża i Pietrasanty. Dla kolekcjonerów dokumentujących wczesny okres twórczości istotne jest, że katalog tej wystawy, wydany przez Muzeum Narodowe w Krakowie w nakładzie nieprzekraczającym pięciuset egzemplarzy, zawiera reprodukcje kilku prac, które nie pojawiły się później w żadnym innym opracowaniu monograficznym. Egzemplarze tego katalogu pojawiają się sporadycznie na polskim rynku antykwarycznym — przede wszystkim za pośrednictwem Antykwariatu Rara Avis w Krakowie — i stanowią cenny dokument proweniencyjny przy ustalaniu historii wystawienniczej konkretnych dzieł. Warto odnotować, że krakowski okres formacyjny Mitoraja przypadł na lata, gdy Akademia Sztuk Pięknych intensywnie współpracowała ze środowiskiem teatralnym skupionym wokół Kantora, co odcisnęło trwały ślad w zainteresowaniu artysty fragmentarycznością i maską — motywami, które w dojrzałej

Związki Mitoraja z Krakowem wykraczają poza biografię — miasto stanowi również kontekst dla zrozumienia jego wczesnej ikonografii. Studia na Akademii Sztuk Pięknych przypadły na lata 1963–1968, a pracownia Tadeusza Kantora kształtowała jego wrażliwość na teatralność formy i fragmentaryczność ciała na długo przed słynnymi brązami. Zachowane szkice z tego okresu, sporadycznie pojawiające się na rynku za pośrednictwem krakowskich domów aukcyjnych — przede wszystkim Agra-Art i Desa Unicum — pozwalają prześledzić drogę od figuracji akademickiej do redukcji, którą Mitoraj konsekwentnie rozwijał po wyjeździe do Paryża w 1968 roku, a następnie do Pietrasanta w latach osiemdziesiątych. Kolekcjonerzy nabywający prace z okresu krakowskiego powinni zwrócić uwagę, że część szkiców sygnowanych jest pełnym nazwiskiem pisanym łacinką, a nie inicjałami, co wiązało się z konkretnym etapem — mniej więcej latach 1966–1967 — i może służyć jako dodatkowy element datowania przy weryfikacji proweniencji. Warte odnotowania jest również to, że Luci di Nara, znajdująca się w krakowskiej kolekcji publicznej, należy do grupy prac, w

Związek Mitoraja z Krakowem wykracza poza biografię — miasto odegrało rolę w kształtowaniu jego języka formalnego. W pracowni Tadeusza Kantora na Akademii Sztuk Pięknych, gdzie Mitoraj studiował w latach 1963–1968, dominowało wówczas myślenie o teatrze i ciele jako nośniku znaczeń, co badacze twórczości rzeźbiarza wskazują jako jeden z korzeni jego późniejszej obsesji fragmentu ludzkiej postaci. Sam Mitoraj rzadko komentował ten związek wprost, co sprawia, że krakowski kontekst akademicki pozostaje niedocenionym kluczem interpretacyjnym dla kolekcjonerów próbujących rozróżnić wartość poszczególnych edycji. Wśród dzieł obecnych w krakowskich kolekcjach prywatnych szczególną pozycję zajmują odlewy z serii Centurion sygnowane numerami wskazującymi na edycje sprzed 1995 roku — eksperci rynku wtórnego odnotowują, że egzemplarze z tego okresu, zanim pracownia Fonderia Mariani weszła w pełną skalę produkcji, różnią się detalem wykończenia powierzchni, co jest weryfikowalne przy bezpośrednim porównaniu z dokumentacją odlewniczą. Galeria Starmach, która utrzymuje kontakt z krakowskim środowiskiem kolekcjonerskim od początku lat

✕ ‹

›

Chcesz sprzedać dzieło Mitoraja? Odwiedź naszą stronę sprzedaży →